Mentora Effeithiol

Diben y nodiadau hyn yw rhoi gwybodaeth gefndir i chi am fentora mewn fframwaith ymarferol i helpu i sicrhau bod y berthynas yn llwyddo.

 

Dangoswyd mai mentora yw un o’r ffyrdd mwyaf effeithiol o gefnogi a helpu pobl i ddatblygu, ac mae’n ategu dulliau eraill o ddatblygu. Cydnabyddir yn rhyngwladol ei bod yn broses ddatblygu hynod effeithiol ac mae’r defnydd ohoni ym myd addysg uwch ym Mhrydain wedi tyfu cryn dipyn dros y blynyddoedd diwethaf.

Beth yw mentora? 

Mae’n broses sy’n galluogi a chynorthwyo’r mentai tra bydd yn dysgu am arferion gweithio’r brifysgol ac am ei rôl ynddi. Bydd mentor yn gweithredu fel cyfaill “gwybodus” ac yn helpu’r mentai i ddod o hyd i gyfeiriad ei (g)waith ei hun. Drwy gyfrwng cyfres o drafodaethau, caiff unigolyn gyfle i dynnu ar wybodaeth a phrofiad y mentor – sy’n ymchwilio i’w syniadau ac yn eu herio. Mewn perthynas fentora dda ceir cyfnewid syniadau rhwng cydweithwyr sydd ill dau neu ill dwy â rhywbeth o werth i’w gynnig. Ymddiriedaeth a pharch yw sylfaen y berthynas.

Pwy sy’n mentora?

Fel rheol, bydd y mentor yn gydweithiwr mwy profiadol ac, o bosibl, mewn swydd uwch, ac fe ddaw o’r un adran. Mae’n dderbyniol bod â mentor o is-adran wahanol os yw hynny’n gwneud synnwyr yn ymarferol neu’n cynorthwyo rôl y mentai’n fwy effeithiol. Gall mentoriaid allanol hefyd fod yn briodol, ac mae system fentora allanol ar gael i’r rhai sy’n cyflawni rolau rheoli.

Pam bod yn fentor?

Bydd bod yn fentor fel rheol yn brofiad gwerthfawr i’r mentor hefyd. Ffrwyth y broses fentora yw rhannu profiadau a datblygu gallu’r mentor i wrando, holi a herio’n adeiladol. Mae’n taflu goleuni ar yr elfennau mewn ymddygiad a all ysgogi, hybu a chynorthwyo cydweithwyr proffesiynol. Gall feithrin cyfeillgarwch ac iro’r ‘glud’ cymdeithasol sy’n hwyluso creu perthynas effeithiol rhwng pobl yn y gweithle.

Pwy sy’n cael eu mentora?
Pan ddaw staff newydd ar brawf, bydd pennaeth eu hadran yn neilltuo mentoriaid iddynt. Gan fod staff academaidd newydd fel rheol yn cael cyfnod prawf o dair blynedd, dylai’r mentor fod ar gael am y tair blynedd neu fe ellir cytuno ar rywun i gymryd ei (l)le os bydd y mentor i ffwrdd, e.e. ar gyfnod sabothol. Ni all pennaeth yr adran ei hun weithredu fel mentor gan mai trefniant i reolwyr llinell yw hon a byddai’n amhriodol ar gyfer mentora yn ystod cyfnod prawf.
Staff sy’n ymgymryd â rolau newydd ac uwch yn y brifysgol, e.e. cynigir mentoriaid i bennaeth newydd ar adran.
Mae’n bosibl na roir mentor i staff newydd eraill yn awtomatig, ond gellir cynnig un iddynt neu fe allant ofyn am un os yw hynny’n briodol.
Sefydlu’r rheolau sylfaenol

Fel rheol, cynhelir y cyfarfod cyntaf dros baned a chaiff ei drefnu gan y sawl sy’n trefnu’r rhaglen gyflwyno. Cytunwch ar y rheolau sylfaenol ynghylch ble a pha mor aml y byddwch chi’n cyfarfod a pha mor hir fydd y cyfarfodydd. Gwnewch yn siŵr eich bod yn sefydlu dealltwriaeth glir ynghylch cysylltu â chi a phryd y byddwch ar gael. Yn achos aelod newydd o’r staff, gall fod yn briodol cyfarfod bob wythnos yn ystod y mis cyntaf ac yna bob mis.

Er bod yr amgylchedd yn anffurfiol, dylai’r rheolau sylfaenol osod y berthynas mewn cyd-destun clir. Bydd yr holl drafodaethau’n gyfrinachol. Os yw’r naill ochr neu’r llall yn dymuno tynnu sylw rhywun arall at bryderon, fe wneir hynny ar ôl i’r ddwy ochr gytuno. Penderfynwch a fyddwch chi’n cofnodi’r cyfarfodydd, a sut y gwnewch chi hynny. Os yw’r mentai ar brawf yn ei swydd ac yn ymgymryd â’r rhaglen addysgu, byddai’n beth da cadw cofnod cytûn. Mae ffurflenni priodol i’w cael yn

http://www.aber.ac.uk/staffdevelopment/english/tHEscheme.htm

 Ambell waith, gall y berthynas rhyngoch chi beidio â gweithio. Os yw’r naill ochr neu’r llall yn teimlo felly, dylech godi hynny gyda’ch gilydd a gofyn i bennaeth eich adran hwyluso newid.

Gwneud i’r broses weithio

 Fel rheol, bydd y prosesau mentora mwyaf effeithiol yn symud drwy gyfres o gamau wrth i’r dysgu gynyddu drwy drafod a myfyrio.

 Cam un: ymchwilio

Er mai rôl y mentor ar yr adeg hon yw rhoi gwybodaeth pan fydd ei heisiau, mae’r rôl hefyd yn cynnwys gofyn cwestiynau agored a chraff a helpu’r mentai i ffurfio barn broffesiynol pan fydd angen. Y mentor sy’n arwain y broses o gychwyn y berthynas, sefydlu’r rheolau sylfaenol ac egluro’r amcanion.

Bydd y mentor yn cynnal trafodaeth gan gynnig arweiniad i’r mentai heb orfodi safbwynt arno/arni. Dylai fod yn ceisio ymchwilio ymhellach i faterion, bwrw golwg yn ôl dros yr hyn a drafodwyd, ail-eirio a chrynhoi’n glir ac annog y mentai i ganolbwyntio ar yr hyn sy’n ganolog i’r mater dan sylw. Yr allwedd yw gofyn cwestiynau y gall y mentai beidio â’u gofyn iddo/iddi ei hun.

 Cam dau: dealltwriaeth newydd

Gellir sicrhau dealltwriaeth newydd ynghylch mater, a rôl y mentor bryd hynny yw meddwl yn ôl, egluro a chrynhoi goblygiadau casgliad posibl.

 Cam tri: gweithredu

Os bydd mentor wedi sicrhau dealltwriaeth ddiwygiedig, gall ddymuno astudio, gyda’r mentai, unrhyw ddewisiadau o ran gweithredoedd penodol a chanlyniadau eu gweithredu. Os byddwch chi’n cytuno ar rai gweithredoedd penodol, gwnewch yn siŵr bod y ddau/ddwy ohonoch chi’n monitro’r cynnydd a wneir ac yn pwyso a mesur y canlyniadau yn eich cyfarfodydd rheolaidd.

 Rôl y mentai

Mae’r mentai’r un mor gyfrifol am feithrin y berthynas. Yr elfennau pwysig wrth sicrhau llwyddiant y berthynas yw paratoi ar gyfer y cyfarfodydd, cymryd rhan ynddynt a chyfrannu. Ar ôl i chi sefydlu’r berthynas, mae’n debyg y bydd patrwm cyffredin i’r cyfarfodydd – y byddwch chi’n gyfrifol amdanynt – yn y dyfodol.

Paratowch drwy adolygu’ch perfformiad ers y cyfarfod diwethaf. (Beth ydw i wedi’i wneud? Beth ydw i wedi’i gyflawni? Ai dyna roeddwn i wedi bwriadu ei wneud? Pam/pam nad oeddwn i wedi bwriadu gwneud hynny? Beth ydw i wedi’i ddysgu?) Penderfynwch ar yr hyn y mae arnoch eisiau ei rannu gyda’ch mentor; penderfynwch ar y budd yr hoffech ei gael o’r cyfarfod. Cymerwch ran ynddo’n adeiladol: chi ddylai fod yn siarad fwyaf. Ymrwymwch i gynllun gweithredu ar gyfer y cyfarfod nesaf. Y budd gewch chi fydd cymorth i chi fel unigolyn, ac amgylchedd diogel i drafod ynddo.

Cymorth pellach

 1. Anogir pob mentor i fynd i’r seminarau ‘Mentora Effeithiol’ a gynigir bob blwyddyn, ym mis Ionawr fel rheol. Mae’r sesiynau’n gyfle i gydweithwyr adnewyddu a datblygu eu sgiliau fel mentoriaid a hybu ffordd gyson o fentora ledled y Brifysgol hon. Maen nhw’n sôn am ddatblygiadau newydd yn y ffyrdd o fentora ac am strategaethau defnyddiol ar gyfer ymdrin â phroblemau a sialensiau, ac yn trafod rôl ac ymddygiad mentoriaid. I holi am y dyddiadau neu i logi lle, ewch i http://www.aber.ac.uk/staffdevelopment/cymraeg/cpdw.htm

 2. Caiff y mentoriaid sydd â menteion sy’n dilyn y rhaglen addysgu gyfarwyddiadau ynglŷn â’r cwrs ac ynglŷn â’u rôl hwy.

 3. I gysylltu â mentor allanol ar gyfer y rhai sydd â chyfrifoldebau rheoli, neu os oes gennych chi ymholiadau neu faterion pellach i’w trafod ynghylch mentora, cysylltwch â Graham Lewis, Ganolfan Datblygu Staff ac Ymarfer Academaidd: 2117 neu cdsap@aber.ac.uk