Gwyddonwyr Aberystwyth yn Astudio Clip yr Haul yn yr Unol Daleithiau

31 August 2017

Dyma Joe Hutton (ar y chwith) a Steve Fearn o’r Adran Ffiseg yn Boulder, Colorado cyn clip llwyr yr Haul ar Ddydd Llun 21ain Awst

Mae ymchwilwyr o’r Adran Ffiseg yn Aberystwyth yn ymuno a thîm rhyngwladol o wyddonwyr solar wrth iddynt baratoi i astudio clip llwyr diweddaraf yr haul.

Mae Joe Hutton a Steve Fearn wedi cwrdd â gwyddonwyr o’r Almaen, y Weriniaeth Tsiec a’r UDA yn Boulder, Colorado cyn y digwyddiad Ddydd Llun 21ain Awst.

Bydd pump tîm yn recordio’r digwyddiad mewn safleoedd gwahanol ar hyd llwybr y clip haul wrth iddo groesi’r Unol Daleithiau o Oregon yn y gogledd orllewin i Dde Carolina ar yr arfordir dwyreiniol. Mi fydd tîm Aberystwyth yn nhref wledig Mackay, Idaho, yn y gogledd-orllewin, y pwynt arsylwi mwyaf gorllewinol o’r pump, ac felly’r cyntaf i gofnodi'r digwyddiad.

Byddant yn dal golau corona’r haul yn ei anterth gan ddefnyddio sbectromedr a gynlluniwyd gan Adalbert Ding o Berlin, Yr Almaen ac sy’n cael ei weithredu gan aelodau o Grŵp Ymchwil Ffiseg y System Solar ym Mhrifysgol Aberystwyth. Bydd y sbectromedr wedyn yn rhannu’r golau mewn sawl sianel, mewn modd tebyg i brism. 

Bydd y wybodaeth a gesglir o’r golau plŷg yn galluogi’r tîm i fesur nodweddion ffisegol awyrgylch yr haul, ei dymheredd, ei ddwysedd a’i faes magnetig. Cafodd y prosiect ei ariannu gan Gyngor Cyfleusterau Technoleg Gwyddoniaeth fel prawf ar gyfer technolegau a allai arwain at wyddoniaeth newydd a theithiau yn y dyfodol.

Mae Dr Huw Morgan yn Brif Ymchwilydd sbectromedr Aberystwyth. Mae Dr Morgan hefyd wedi teithio i Anialwch y Sahara, Anialwch Gobi, Ynysoedd Marshall a Tahiti yn y Môr Tawel i gymryd mesuriadau yn ystod clipiau llwyr o’r haul rhwng 2006 a 2010.  

Dwedodd, “Rydyn ni mor ffodus ar y ddaear fod y lleuad yr union faint cywir i guddio’r haul o bryd i’w gilydd ac achosi clip haul.  Weithiau, mi fydd y ddau mewn llinell a’r lleuad yn cuddio prif ddisg yr haul ac yn anhygoel ddigon bryd hynny, gallwn weld awyrgylch yr haul. Mae'n gyfle gwych i ni fel gwyddonwyr i arsylwi a dysgu mwy am awyrgylch yr haul”.

“Mae awyrgylch yr haul yn amgylchedd eithafol o blasma poeth sydd wedi ei fagneteiddio a lle mae tymheredd yn cyrraedd 1,000,000 gradd ganradd, ac un sy'n anodd iawn ei dyblygu mewn labordai ar y ddaear. Mae clip haul yn cynnig cyfle unigryw i astudio corona'r haul a chyfle i ddysgu ffiseg sylfaenol newydd,” ychwanegodd, “Ond mae hefyd yn broblem tywydd y gofod", ychwanegodd Dr Morgan. "Gall ffrwydradau mawr o awyrgylch yr haul ar ffurf Alldafliadau Màs Coronol niweidio rhwydweithiau technolegol ar y ddaear. Mae gwell dealltwriaeth o'r ffenomen hon yn hanfodol er mwyn gwella ein gallu i ragweld y digwyddiadau hyn a darparu gwell amddiffyniad i loerennau cyfathrebu sy'n darparu systemau megis Systemau Lleoli Byd-eang (GPS), yr ydym yn dibynnu'n fwyfwy arnynt”.

Mae’r ddau ymchwilwyr o dîm Aberystwyth, Joe Hutton a Steve Fearn, wedi cyfrannu at adeiladu a phrofi’r sbectromedr newydd. Dwedodd Joe, “Dwy funud yn unig fydd clip llwyr yn bara mewn un man, ond bydd cysgod y lleuad i’w weld ar diroedd yr UDA am oddeutu awr a thri deg munud, wrth iddo ysgubo yn araf ar draws y cyfandir. Drwy gael y pum pwynt arsylwi hyn ar hyd y llwybr hwn, gallwn greu cyfres amser o'r awyrgylch solar gan ddefnyddio'r arsylwadau o’r clip, rhywbeth na chafodd ei wneud o’r blaen ar y raddfa hon. Felly mae hyn yn gyffrous iawn.”

Mae’r tîm rhyngwladol yn cael ei arwain gan yr Athro Shadia Habbal, Athro Ffiseg Solar ym Mhrifysgol Hawaii a chyn-Athro yn yr Adran Ffiseg ym Mhrifysgol Aberystwyth.



Nôl i'r brig