|
Cyflwyniad
Rhaid i ffyngau gael hyd i faetholion. Yn wahanol
i blanhigion, nid ydynt yn medru ffotosyntheseiddio, felly rhaid
iddynt gael eu hegni gan organeddau eraill. Gellir rhoi’r
strategaethau mae ffyngau yn eu defnyddio i gael eu maetholion mewn
tri dosbarth gwahanol:
a) Pydr-borthiant (Saprotroffi)
Y rhain yw’r sborionwyr, sy’n bwyta
defnydd organig marw a phydredig ac sy’n gwneud llawer iawn
o les. Mae’r darn am Ecoleg
yn cynnwys mwy o wybodaeth amdanynt.
b)
Bioborthiant (Biotroffi)
Mae bioborthiannwyr neu fiotroffau yn ffyngau sy’n
cael eu bwyd o organeddau byw. Y term gorau am y rhain fyddai ‘parasitiaid’.
Mae esblygiad wedi ffafrio bioborthiannwyr nad ydynt yn gwneud gormod
o niwed, sef y rhai sydd efallai yn achosi rhywfaint o afiechyd
yn yr organedd lletyol ond heb ei ladd. O ganlyniad gallant dreulio’u
bywyd yn yr un organedd lletyol ac nid oes angen iddynt ‘boeni’
ormod am fyw y tu allan i’r organedd lletyol nac am ddod o
hyd i un newydd.
c) Corffborthiant
(Necrotroffi)
Yn hytrach nag ymaddasu i’w horganedd
lletyol a chyd-fyw ag ef fel mae bioborthiannwyr yn ei wneud, mae
corffborthiannwyr yn tueddu i ladd yr organedd lletyol. Maent wedyn
yn medru gweithredu fel pydr-borthiannwyr, gan fwyta’n rhwydd
ar y organedd lletyol marw cyn y bydd pydr-borthiannwyr eraill yn
cyrraedd i gystadlu â nhw. Gan eu bod mor ffyrnig, rhaid iddynt
ddod o hyd i organeddau lletyol newydd yn gyflym er mwyn eu cynnal
eu hunain. Gan hynny, bydd gan gorffborthiannwyr fel arfer strategaethau
ar gyfer ymledu’n gyflym, ac maent yn tueddu i ymosod ar amrediad
mawr o rywogaethau lletyol. Er hynny, yn y tymor hir mae corffborthiannwyr
yn medru dioddef oherwydd eu llwyddiant eu hunain. Os byddant yn
ymledu’n rhy gyflym ac yn rhy ffyrnig, gallant ddinistrio
eu horganeddau lletyol yn llwyr, gan eu dinistrio eu hunain hefyd.
Gan hynny, mae esblygiad yn tueddu i ffafrio’r rhai sy’n
fwy canolig o ran eu pathogenedd (sef eu gallu
i achosi clefyd). Ond nid yw hyn yn rhwystro’r corffborthiannwyr
rhag ceisio...
Dim ond y bioborthiannwyr a’r corffborthiannwyr sy’n
achosi clefyd, felly byddwn yn ystyried y pathogenau
hyn yma.
Clefydau Anifeiliaid
Clefydau Planhigion
|
