Adran 12: Arholiad Uwch Gyfrannol

Uned 6: Ca3 Barddoniaeth

Gwrthgyferbyniadau

1. Lladdwyd Llywelyn.               gorffennol
   nid anghofiaf hyn.                  presennol
   
   
2. a welaf                                    presennol
   
   A welodd Llywelyn.               gorffennol
   Camodd
   
   
3. nesai'r gelyn.                         gorffennol
   Fe wnaed y cyfan fan hyn.
   
   
4. Rwyf fi nawr                           presennol
   Lle bu ei wallt                        gorffennol
   
   
5. Fan hyn yw                            presennol
   Fan hyn sydd
   Fan hyn fu'n                           gorffennol

• Wrth ddefnyddio'r amser presennol yn ogystal â 'r gorffennol, mae'n amlwg bod y bardd am wneud mwy na disgrifio lladd Llywelyn. Wrth ddefnyddio'r presennol, mae'r bardd am i ni ystyried pwysigrwydd Llywelyn i ni heddiw.

Ailadrodd

Mae'r bardd yn ailadrodd 'Fan hyn' ym mhob pennill, weithiau ddwywaith a
theirgwaith yn y pennill olaf. Wrth wneud hyn mae'r bardd:

• yn tanlinellu marwolaeth ein Tywysog yn y gorffennol yn Cilmeri
• yn defnyddio'r presennol dramatig er mwyn gwneud y profiad yn un byw a dirdynnol i ni
• er nad yw'r bardd yn sôn am Cilmeri, heblaw yn y teitl, eto i gyd mae'n pwysleisio pwysigrwydd y lle. Wrth gyfeirio at 'y nant' a'r 'cerrig' yn yr ail bennill mae'n rhoi cymeriad i'r lle
• Sylwch fod 'fan hyn' yn cael ei ail adrodd ar ddechrau'r tair llinell yn y pennill olaf. Mae hyn er mwyn pwysleisio fan hyn, yn Cilmeri. Hefyd yn y pennill olaf nid y lle'n ddaearyddol sy'n bwysig yn awr, ond arwyddocâd y lle, 'ein cof', 'anadl inni', 'fu'n geni' gan ein cysylltu ni â'r lle. Hefyd, wrth ail adrodd 'fan hyn' ar ddechrau pob llinell mae'n creu uchafbwynt yn y llinell olaf.

Yr odl

• Mae ail adrodd 'fan hyn' ddwy waith ar ddiwedd y llinellau yn y pedwar pennill cyntaf yn creu unoliaeth i'r gerdd.
• Yn y ddau bennill cyntaf mae'r bardd yn odli 'hyn' gyda Llywelyn er mwyn pwysleisio yr union fan y cafodd ei ladd.
• Yn y trydydd pennill mae'r bardd yn odli 'hyn' gyda 'gelyn er mwyn' pwysleisio sut y cafodd ei ladd.
• Yn y pedwerydd pennill mae'r bardd yn odli 'hyn' gyda 'gwelltyn' er mwyn cynnwys elfen bersonol yn y gerdd
  'ei wallt ar welltyn,
  A dafnau o'i waed fan hyn.
• Mae'r odl yn newid yn y pennill olaf. Mae'n cynnwys y darllenydd yn y profiad ac yn yr emosiwn drwy ddefnyddio 'ni' a'r unig air arall sy'n odli â 'ni' yw 'geni.' Dyma obaith Gerallt Lloyd Owen sef y bydd y profiad yn rhoi 'geni' newydd i ni fel Cymry

Cyfateb Cytseiniaid

• o gymorth i arafu tempo'r llinellau. Hyn mor amlwg yn y llinell agoriadol
               'Fin nos, fan hyn'
• drwy ateb cytseiniaid mae'r bardd yn cysylltu'r geiriau, 'ei wallt ar welltyn' a'i gilydd ac mae hyn yn pwysleisio'r elfen bersonol yn y gerdd
  Hefyd yn y pennill olaf, drwy ail adrodd a chyfateb cytseiniaid yn ogystal â defnyddio'r person cyntaf, mae'n creu emosiwn cryf iawn:
  Fan hyn yw ein cof ni,
  Fan hyn sydd anadl inni,
  Fan hyn fu'n geni