Dathlu Chwarter Canrif a Chyhoeddi Cyfres Newydd 'Yr Hen Ffordd Gymreig'!

19 Hydref 2007

Roedd CAA yn dathlu chwarter canrif eleni. Ffurfiwyd Canolfan Astudiaeth Addysg (CAA) Prifysgol Aberystwyth ym mis Medi 1982, yn dilyn cais gan athrawon mewn ysgolion uwchradd dwyieithog i sefydlu canolfan adnoddau dysgu cyfrwng Cymraeg.

Cafodd y syniad gefnogaeth y diweddar Athro Roger Webster, Pennaeth Adran Addysg y Brifysgol, a Mr Illtyd Lloyd, Prif Arolygydd Ysgolion ei Mawrhydi, a phenodwyd Glyn Saunders Jones yn gyfarwyddwr ar y cynllun, a oedd yn y lle cyntaf yn broject blwyddyn yn unig. Bu'n llwyddiant ysgubol a bu Glyn yn gyfarwyddwr am ugain mlynedd yn y pen draw, cyn ei olynu gan Helen Emanuel Davies yn 2002 ac yna Lynwen Rees Jones yn 2006.

Heddiw mae CAA yn un o gyhoeddwyr adnoddau dysgu mwyaf Cymru, ac yn cynhyrchu deunyddiau o ansawdd uchel yn y Gymraeg ac yn Saesneg, yn llyfrau, CDs, CD-Roms rhyngweithiol, pecynnau aml-gyfrwng a gweithgareddau ar-lein. Cyhoeddwyd oddeutu 1,800 o gyhoeddiadau ers ei sefydlu ym 1982.

Dywedodd Lynwen Rees Jones, Cyfarwyddwr y Ganolfan Astudiaethau Addysg:

“Prif bwrpas y Ganolfan Astudiaethau Addysg ar y cychwyn oedd datblygu addysg gyfrwng Gymraeg mewn ysgolion uwchradd, a gwnaed hyn trwy gasglu deunyddiau ynghyd o bob un o'r ysgolion dwyieithog i greu banc adnoddau canolog. Bellach rydym yn cynhyrchu deunyddiau ar gyfer pob ystod oedran, o'r Cyfnod Sylfaen hyd at addysg ôl-16, ac ar gyfer pob lefel gallu a bron pob pwnc a gynigir mewn ysgolion.”

“Gyda dros hanner cant o ysgolion uwchradd yn cynnig pynciau drwy'r Gymraeg erbyn hyn, a dros 30 o'r rheiny yn ysgolion penodedig Cymraeg neu Ddwyieithog, mae galw cynyddol am adnoddau cyfrwng Cymraeg. Ym 1982, 6,390 o ddisgyblion a safodd arholiadau Lefel O / TAU y Cyd-Bwyllgor Addysg trwy gyfrwng y Gymraeg, gyda 440 yn sefyll arholiadau Safon Uwch. Erbyn 2006, roedd y niferoedd wedi cynyddu'n aruthrol: TGAU, cyrsiau byr – 3,205; TGAU, cyrsiau llawn a galwedigaethol – 19,479; Safon Uwch Gyfrannol – 2,709; Safon Uwch – 2,484. Mae'n amlwg felly bod addysg gyfrwng Gymraeg wedi ennill ei phlwyf, ac mae angen adnoddau o safon ac ansawdd priodol i gefnogi hyn.”

I nodi'r garreg filltir bwysig hon, lansiwyd cyfres ddiweddaraf CAA, Yr Hen Ffordd Gymreig, ar yr 11eg o Hydref ym Mhlasty Nanteos. Cyfres o chwe llyfr darllen hamdden llawn lluniau a hanes difyr yw Yr Hen Ffordd Gymreig ar gyfer plant 9-13 oed, sy'n sôn am Gymru a'i phobl dros y canrifoedd, ar y themâu Cartrefi, Trosedd a Chosb a Môr a Morwyr.

Bu awdur y gyfres, Dr Catrin Stevens, yn siarad â disgyblion o Ysgol Gyfun Penweddig yn ystod y lansiad – yn holi cwestiynau a chynnal cwis ar gynnwys y llyfrau a hanes Cymru, ac yn adrodd straeon ysbryd am Blasty Nanteos. Cafodd yr holl westeion hefyd gyfle i fynd am dro o amgylch y Plasty wedi lluniaeth ysgafn. Roedd cynrychiolwyr o Brifysgol Aberystwyth, CBAC a Chynulliad Cenedlaethol Cymru yn bresennol, a bu BBC Radio Cymru yn recordio yn fyw o'r digwyddiad ar gyfer rhaglenni y 'Post Cynta' a'r 'Post Prynhawn'.

Dywedodd Rhiannon Jones, athrawes yn adran Gymraeg Ysgol Gyfun Penweddig: “Mae llawer o blant yn meddwl fod rhaid pori trwy lyfrau di-ri ym myd hanes, ond mae'r llyfrau yma wedi cael eu gosod yn ddeniadol ac yn lliwgar. Gall y plant daro i mewn i unrhyw dudalen, ac mae hyn yn aml yn apelio. Mae disgyblion Penweddig wedi bod yn dod yn ôl ata i a gofyn 'Ga' i'r un nesa? Dwi eisiau ei weld e.' Rwy'n hoffi hynny – mae'n dweud y cyfan.”

Cafodd cinio mawr hefyd ei gynnal ar nos Wener, y 12fed o Hydref yn Yr Ystafell Ginio Uchaf ym Mhenbryn, Aberystwyth i ddathlu penblwydd CAA yn 25. Cafwyd noson ddifyr a phleserus yng nghwmni staff, cyn-staff a chyfeillion.

Rhai o uchafbwyntiau Canolfan Astudiaethau Addysg, Prifysgol Aberystwyth:

  • 1981 Cais am sefydlu canolfan adnoddau gan athrawon ysgolion dwyieithog
  • 1982 Sefydlu Canolfan Astudiaethau Addysg gan Brifysgol Aberystwyth
  • 1984 Cyhoeddi'r llyfryn cyntaf dan enw Canolfan Astudiaethau Addysg: Gwres, Ynysu a Golau o Gyfres y Cartref
  • 1999 Cyhoeddi dau eiriadur mawr, Almaeneg–Cymraeg, Cymraeg–Almaeneg; a Ffrangeg–Cymraeg, Cymraeg–Ffrangeg. Yn ogystal, cyhoeddwyd tri geiriadur poced, Le Petit Dico a'r Geiriadur Almaeneg ym 1996 a'r Geiriadur Sbaeneg yn 2007.
  • 2002 Dechrau gwaith ar Taith Iaith, sef cyfres o lyfrau cwrs, llyfrau gweithgareddau, cryno ddisgiau, llyfrau darllen atodol, gweithgareddau ar y we a DVD ar gyfer dysgwyr o bob lefel gallu, rhwng 11 – 16 oed. Dyma broject mwyaf llwyddiannus y Ganolfan gyda dros 40,000 o deitlau yn gyfres wedi eu gwerthu.
  • 2003 Cyfres Clic, cyfres o lyfrau darllen a thaflenni gweithgareddau ar gyfer disgyblion yng Nghyfnod Allweddol 2-3, yn ennill y wobr gyntaf yng Ngwobrau Llyfrau yr Asiantaeth Sgiliau Sylfaenol
  • 2004 dyfarnu Gwobr Tir na n-Og i'r Ganolfan am 'Lyfr Saesneg Gorau'r Flwyddyn' – The Battle of Mametz Wood gan Robin Evans, o'r gyfres Cymru a'r Byd / Wales and the World, sydd wedi'i hanelu at ddisgyblion sy'n astudio Hanes yng Nghyfnod Allweddol 3.
  • 2005 Chwyldro! Chwyldro? gan Robin Evans ar restr fer o bedwar llyfr yn y categori 'Llyfr Gorau'r Flwyddyn ac Eithrio Ffuglen' .
  • 2006 Daeth Sgíl, gan Meinir Ebbsworth, llyfr a ffeil sy'n hyrwyddo ac atgyfnerthu sgiliau sylfaenol yn y Gymraeg yn CA3, yn ail yn y Gwobrau Llyfrau Sgiliau Sylfaenol.
  • 2007 Dathlu 25 mlynedd a'r ffaith fod oddeutu 1,800 o gyhoeddiadau wedi eu cynhyrchu yn ystod y cyfnod hwn.