Effeithiau Amgylcheddol Morol a’u Hadferiadau

 

Cyflwyniad

Effeithiau Amgylcheddol Morol a’u Hadferiadau 

Mae newid hinsawdd yn cael effaith sylweddol ar gefnforoedd y  byd, ac yn gynt mewn rhai moroedd nag mewn amgylcheddau daearol. Mae deall sut mae newid hinsawdd yn effeithio ar amgylcheddau morol yn hanfodol oherwydd nid yn unig mae sgil-effeithiau hysbys tymheredd yn codi yn effeithio ar rywogaethau morol, ond mae’r cynnydd yng nghrynodiad carbon deuocsid hefyd yn bygwth asidio cefnforoedd y byd yn fwy. Mae asidio’r cefnforoedd wedi darogan effeithiau sylweddol ar rywogaethau sy’n dibynnu ar ysgerbydau a chregyn calsiwm carbonad, o’r cynhyrchwyr cynradd sy’n greiddiol i gymunedau morol (microplancton) i beirianwyr ecosystemau mawr megis cwrelau caled, molysgiaid a chramenogion.

Mae gwaith ymchwil IBERS yn canolbwyntio’n benodol ar ymwneud yn y dyfodol rhwng cynhyrchu bwyd cynaliadwy a biomas di-fwyd a gwarchod bioamrywiaeth naturiol, ac effaith amgylcheddau sy’n newid ar y sfferau hyn o dan senarios newid hinsawdd rhagweledig.

Nod ein hastudiaethau ymchwil ym maes bioleg ddyfrol yw deall ymatebion rhywogaethau i amgylcheddau sy’n newid, sut mae’r ymatebion hyn yn arwain at newidiadau mewn strwythurau demograffig, dosbarthiadau daearyddol neu amrywiaeth enynnol poblogaethau, yn y gorffennol ac a ddisgwylir yn y dyfodol, a sut gall yr amgylchiadau newydd hyn ryngweithio â phwysau naturiol ac anthropogenig eraill (e.e. pysgota, adeiladu amddiffynfeydd yr arfordir) i effeithio ar gynaliadwyedd adnoddau morol presennol, neu hyfywedd y rhai newydd.

Nodau

Nodau

Mae ein gwaith ymchwil yn mynd i’r afael ag effeithiau posib newid amgylcheddol ar gymunedau morol, a’r ffyrdd o addasu yn sgil yr effeithiau hyn, yn lleol yng Nghymru a Phrydain ac ar draws y byd:

  • Darogan newidiadau yn nosbarthiad organebau morol mewn ymateb i senarios newid hinsawdd.
  • Adnabod a darogan effeithiau rhywogaethau ymledol.
  • Rheolaeth gynaliadwy o adnoddau naturiol morol, ac yn arbennig y rhywogaethau sy’n cael eu pysgota.
  • Cyfrannu at ddatblygiad polisi ar adnoddau bio-adnewyddol, ac yn arbennig ffynonellau cynaliadwy o fiomas di-fwyd a brosesir ar gyfer cynnyrch gwerth uchel ac adferiad dŵ
  • Dulliau eco-beirianneg o ddatblygu amddiffynfeydd arfordirol a strwythurau ynni adnewyddadwy ar y mô

Cyfleusterau

Cyfleusterau

Systemau acwariwm ar gyfer organebau morol a dŵr croyw

Mae cyfleusterau acwariwm IBERS yn cynnwys dwy ystafell fawr a phedair uned lai. Mae’r tymheredd a’r golau yn cael eu rheoli a’u monitro gan dechnegwyr lles anifeiliaid hyfforddedig. Mae gan y system unedau ailgylchdroi mawr, sy’n defnyddio dŵr y môr o Fae Ceredigion gerllaw, ac sy’n gartref i rywogaethau morol tymherus lleol, pysgod trofannol, salmonidau, a llu o blanhigion ac anifeiliaid eraill.


Cychod


Genoteipio a Dilyniannodi’r genhedlaeth nesaf

Mae IBERS wedi buddsoddi’n sylweddol yn ddiweddar mewn isadeiledd genoteiptio a dilyniannodi’r genhedlaeth nesaf, yn ogystal â chyfleuster dilyniannodi Sanger, a wnaeth arwain at sefydlu cyfleusterau Genomeg Drawsfudol newydd ar gampws Gogerddan.

Prosiectau

Prosiectau

Mae BlueFish (http://bluefishproject.com/) yn brosiect €6.25 miliwn a ariennir gan yr UE, ac sy’n perthyn i raglen Cydweithredu Tiriogaethol Iwerddon Cymru ar gyfer rhanbarthau Môr Iwerddon a’r Moroedd Celtaidd, yn canolbwyntio ar arloesi ar draws ffiniau, newid hinsawdd ac ymgysylltu â chymunedau. Mae BlueFish yn datblygu gwybodaeth a dealltwriaeth o adnoddau morol Môr Iwerddon a’r Moroedd Celtaidd trwy lenwi’r bylchau mewn gwybodaeth am effeithiau’r newid yn yr hinsawdd a ragwelir ar bysgod a physgod cregyn masnachol penodol, gan ymchwilio i ba mor agored i niwed ydynt.

Mae ECOSTRUCTURE (http://www.ecostructureproject.eu/) yn brosiect €5.5 miliwn a ariennir gan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop trwy raglen Cydweithrediad Iwerddon Cymru sy’n dwyn ynghyd bum prifysgol flaenllaw yng Nghymru ac Iwerddon i ymchwilio i, a chodi ymwybyddiaeth o atebion eco-beirianyddol i’r her o addasu arfordirol i newid yn yr hinsawdd. Nod Ecostructure yw annog manteision ecolegol a chymdeithasol eilaidd mewn strwythurau ynni adnewyddadwy ac amddiffyn yr arfordir, er lles yr amgylchedd, cymunedau arfordirol a sectorau glas a gwyrdd economïau Cymru ac Iwerddon.

ARCH-UK (https://www.aquaculturehub-uk.com/) aelod cychwynnol. Mae ARCH-UK yn cefnogi Menter Dyframaethu UKRI, yn hyrwyddo gwyddoniaeth sy’n mynd i’r afael â’r bylchau gwybodaeth sy’n atal datblygiad cynaliadwy dyframaethu’r DU trwy ein wyth gweithgor, yn cynnwys “Yr Amgylchedd, Newid Hinsawdd a Modd”.

KELPER: Ecosystemau lludwymon yn America Ladin: Llwybrau tuag at Gadernid Ecolegol. Ariennir trwy £1.2M gan Gyngor Ymchwil yr Amgylchedd Naturiol (LATAM). Mae’r prosiect yn archwilio strwythur ecolegol a gweithrediad ecosystemau fforestydd lludwymon sy’n bwysig i economi a chymdeithas De America. Nod y prosiect yw gwella ein dealltwriaeth o’r hyn sy’n sbarduno datgoedwigo lludwymon yn amgylcheddol, yn ecolegol ac yn gymdeithasol, ac i wella rheolaeth gynaliadwy o bysgodfa ranbarthol bwysig mewn senarios newid hinsawdd.

Prif Ymchwilwyr

Prif Ymchwilwyr

Llun Enw Ebost Ffôn
Dr Jessica Adams Dr Jessica Adams jaa@aber.ac.uk +44 (0) 1970 823152
Dr Sarah Dalesman Dr Sarah Dalesman sad31@aber.ac.uk +44 (0) 1970 622344
Dr Joe Ironside Dr Joe Ironside jei@aber.ac.uk +44 (0) 1970 621518
Dr Niall McKeown Dr Niall McKeown njm2@aber.ac.uk +44 (0) 1970 622323
Dr Jim Provan Dr Jim Provan jip14@aber.ac.uk +44 (0) 1970 622324
Prof Paul Shaw Prof Paul Shaw pws3@aber.ac.uk +44 (0) 1970 622328

Cyhoeddiadau

Cyhoeddiadau

Payton, L, Hüppe, L, Noirot, C, Hoede, C, Last, KS, Wilcockson, D, Ershova, E, Valière, S & Meyer, B 2021, 'Widely rhythmic transcriptome in Calanus finmarchicus during the high Arctic summer solstice period', iScience, vol. 24, no. 1, 101927.
Payton, L, Noirot, C, Hoede, C, Hüppe, L, Last, K, Wilcockson, D, Ershova, EA, Valière, S & Meyer, B 2020, 'Daily transcriptomes of the copepod Calanus finmarchicus during the summer solstice at high Arctic latitudes', Scientific Data, vol. 7, no. 1, 415.
Hüppe, L, Payton, L, Last, K, Wilcockson, D, Ershova, E & Meyer, B 2020, 'Evidence for oscillating circadian clock genes in the copepod Calanus finmarchicus during the summer solstice in the high Arctic', Biology Letters, vol. 16, no. 7.
Torres, G, Thomas, DN, Whiteley, NM, Wilcockson, D & Giménez, L 2020, 'Maternal and cohort effects modulate offspring responses to multiple stressors', Proceedings. Biological sciences, vol. 287, no. 1929.
King, N, McKeown, N, Smale, D, Wilcockson, D, Hoelters, L, Groves, EA, Stamp, T & Moore, PJ 2019, 'Evidence for different thermal ecotypes in range centre and trailing edge kelp populations', Journal of Experimental Marine Biology and Ecology, vol. 514-515, no. May-June 2019, pp. 10-17.
McKeown, N, Arkhipkin, AII & Shaw, P 2019, 'Genetic analysis reveals historical and contemporary population dynamics in the longfin squid Doryteuthis gahi: implications for cephalopod management and conservation', ICES Journal of Marine Science, vol. 76, no. 4, fsz009, pp. 1019-1027.
Carreira, GP, McKeown, N, Shaw, P & Gonçalves, JM 2018, 'A PCR-RFLP method for stock assignment in the endemic Macaronesian gastropid, Patella candei d'Orbigny, and its potential for future conservation strategies', Fisheries Research, vol. 199, pp. 8-11.
Healey, AJE, McKeown, N, Taylor, AL, Provan, J, Sauer, W, Gouws, G & Shaw, P 2018, 'Cryptic species and parallel genetic structuring in Lethrinid fish: Implications for conservation and management in the southwest Indian Ocean', Ecology and Evolution, vol. 8, no. 4, pp. 2182-2195.
King, N, Wilcockson, D, Webster, R, Hoelters, LS & Moore, P 2018, 'Cumulative stress restricts niche filling potential of habitat-forming kelps in a future climate', Functional Ecology, vol. 32, no. 2, pp. 288-299.
Healey, AJE, Gouws, G, Fennessy, ST, Kuguru, B, Sauer, WHH, Shaw, P & McKeown, N 2018, 'Genetic analysis reveals harvested Lethrinus nebulosus in the Southwest Indian Ocean comprise two cryptic species', ICES Journal of Marine Science, pp. 1465-1472.

Mwy o gyhoeddiadau ar y Porth Ymchwil »