Cam-drin pobl hŷn yn 'weladwy ond heb ei weld' gan wasanaethau cyhoeddus – adroddiad

Llun gan Christian Langballe ar Unsplash

Gall gwasanaethau cyhoeddus allweddol yn aml fethu cam-drin domestig pobl hŷn ac mae angen iddynt greu mannau diogel i siarad allan, yn ôl ymchwil newydd gan academyddion Prifysgol Aberystwyth.

Mae'r astudiaeth, a arweiniwyd gan Ganolfan Oedran, Rhyw a Chyfiawnder Cymdeithasol y Brifysgol, yn tynnu ar gyfweliadau manwl â phobl 60 oed a throsodd sydd wedi profi cam-drin gan bartneriaid agos neu aelodau teulu sy'n oedolion.

Mae'n awgrymu bod oedolion hŷn yn aml yn cael eu tangynrychioli o fewn polisi, ymchwil a darpariaeth gwasanaethau cam-drin domestig.

Mae'r adroddiad yn dweud bod methiant yn golygu bod cyfleoedd i geisio cymorth yn aml yn "brin, yn dameidiog ac yn aml yn cael eu colli'n llwyr".

Mae'r ymchwil yn dweud mai dyma ganlyniad cyfuniad o dybiaethau sy'n gysylltiedig ag oedran, gwasanaethau nad ydynt bob amser wedi'u cynllunio gyda bywydau pobl hŷn mewn golwg, llwybrau atgyfeirio aneglur, ac ymgyrchoedd ymwybyddiaeth sy'n canolbwyntio'n bennaf ar bobl iau.

Mae hefyd yn tynnu sylw at rwystrau unigol y mae pobl hŷn yn eu hwynebu wrth geisio cael mynediad at gymorth sydd wedi'i lunio gan normau cenedlaethau ynghylch preifatrwydd a hunangynhaliaeth, yn ogystal ag ofn na fyddant yn cael eu credu, a phryderon ynghylch rhoi baich ar aelodau'r teulu.

Canfyddiad canolog yr ymchwil yw pwysigrwydd “mannau diogel” – nid amgylcheddau ffisegol yn unig, ond mannau eraill lle mae oedolion hŷn yn teimlo eu bod wedi’u hamddiffyn, eu bod yn cael eu gwrando arnynt a’u credu.

Dywedodd Elize Freeman, Cyd-arweinydd Dewis Choice ym Mhrifysgol Aberystwyth:

“Mae dioddefwyr-goroeswyr hŷn wedi cael eu hanwybyddu am gyfnod rhy hir. Mae ein hymchwil gyda phobl hŷn sydd wedi profi cam-driniaeth yn dangos y gall cefnogaeth sy’n briodol i oedran wella diogelwch a lles yn sylweddol, ond dim ond lle mae ymatebion wedi’u cynllunio gyda bywyd diweddarach mewn golwg. Mae hyn yn gofyn am gamau wedi’u targedu ar bob lefel – o bolisi cenedlaethol i ymarfer rheng flaen.

“Mae Cynllun Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol Llywodraeth Cymru yn gam pwysig wrth gryfhau’r ymateb i gam-drin yn ddiweddarach mewn bywyd. Gan adeiladu ar hyn, rhaid i ni sicrhau nad yw cam-drin domestig yn ddiweddarach mewn bywyd yn cael ei ystyried yn gyfrifoldeb gwasanaethau arbenigol yn unig. Dylid ymgorffori ymwybyddiaeth, chwilfrydedd proffesiynol a llwybrau atgyfeirio clir ar draws yr holl wasanaethau y mae pobl hŷn yn ymgysylltu â nhw bob dydd, gan gynnwys gofal iechyd a chymdeithasol, tai a darpariaeth gymunedol.”

Mae'r astudiaeth yn pwysleisio rôl chwilfrydedd proffesiynol, ymgysylltiad rhagweithiol, a chyfathrebu clir ynghylch cyfrinachedd i helpu pobl hŷn i gael mynediad at gymorth a chefnogaeth briodol.

Mae'r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at flaenoriaethau pobl hŷn ar gyfer gwasanaethau, gan gynnwys allgymorth rhagweithiol yn hytrach na dibynnu ar hunangyfeirio, ac un pwynt cyswllt dibynadwy.

Byddai'r un pwynt cyswllt a argymhellir yn helpu i leihau dryswch a datgelu tro ar ôl tro, a chynnig cymorth ymarferol gyda thai, cyllid a thasgau bob dydd ochr yn ochr â chefnogaeth emosiynol.

Pwysleisiodd pobl hŷn sydd wedi profi cam-drin domestig hefyd bwysigrwydd cael eu gwrando a'u cefnogi ar eu cyflymder eu hunain, gyda dulliau sy'n cydnabod effaith hirdymor cam-drin.

Ystyriwyd hefyd fod cyfleoedd ar gyfer cysylltiad cymunedol ac eiriolaeth yn hanfodol wrth leihau unigedd ac ailadeiladu hyder yn ddiweddarach mewn bywyd.

Ychwanegodd Elize Freeman:

“Mae'r dystiolaeth yn dangos mai methiannau strwythurol mewn dylunio gwasanaethau, polisi ac ymarfer - wedi'u gwaethygu gan ofnau unigol a normau cenedlaethau - yw'r prif resymau pam mae oedolion hŷn yn parhau i fod yn anweledig o fewn ymatebion cam-drin domestig.

“Heb ymgysylltiad rhagweithiol a mannau diogel, perthynasol a grëwyd gan chwilfrydedd proffesiynol, bydd llawer o ddioddefwyr-oroeswyr hŷn yn parhau i ddioddef yn dawel. Mae angen dulliau sy'n gynhwysol o ran oedran ac sy'n cael eu llywio gan drawma ar frys, wedi'u hategu gan ymarferwyr sy'n glir yn eu parodrwydd i wrando, gofyn ac ymateb.”

Cynhyrchwyd yr adroddiad, ‘Deall Profiadau Dioddefwyr-oroeswyr Hŷn: Dadansoddiad Thematig’, gan fenter Dewis Choice yn Adran y Gyfraith a Throseddeg Prifysgol Aberystwyth.

Cynhaliwyd yr ymchwil mewn cydweithrediad â Llif Gwaith Glasbrint Pobl Hŷn Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (VAWDASV) Llywodraeth Cymru, gan gryfhau ymdrechion cenedlaethol i sicrhau bod ymatebion gan wasanaethau yn briodol i oedran a bod niwed a brofir gan bobl hŷn yn cael ei atal a'i fynd i'r afael ag ef yn effeithiol.

AU3226

Rhannu