Dr Gwilym Ap Gruffudd

B.Th, TARAH, M.A. Ymchwil Cymdeithasol a Polisi Gymdeithasol, PhD

Mae gan Gwilym bron i ddau ddegawd o brofiad mewn addysgu addysg uwch ac ymchwil gymdeithasol gymhwysol yng Nghymru. Dechreuodd ei yrfa mewn ymarfer rheng flaen. Gweithiodd fel Swyddog Gwasanaeth Prawf, fel Cydlynydd Gorchymyn Cyfeirio Cyfiawnder Ieuenctid, a gyda phlant a phobl ifanc ag anableddau dysgu a chorfforol. Mae'r profiad hwnnw'n dal i lunio ei ymrwymiad i ymchwil sy'n gwneud gwahaniaeth ymarferol i ddysgwyr, teuluoedd a chymunedau ymylol. Cyn ymuno ag Aberystwyth, roedd Gwilym yn Ddarlithydd ac yn Gymrawd Ymchwil mewn Addysg a Datblygiad Dynol ym Mhrifysgol Bangor am flynyddoedd lawer. Cafodd ei secondio i Lywodraeth Cymru fel Uwch Swyddog Ymchwil (Addysg ac Ysgolion), ac mae wedi dal swyddi addysgu ac ymchwil er anrhydedd ym Mhrifysgol Caerdydd a Phrifysgol Wrecsam. Ers 2016 mae wedi gweithio fel ymchwilydd annibynnol ac wedi cyfrannu at amryw o werthusiadau ac adolygiadau.

Cwblhaodd Gwilym ei PhD ym Mhrifysgol Bangor, gan archwilio anghydraddoldebau addysgol a chymdeithasol sy'n effeithio ar ddysgwyr yng nghefn gwlad Cymru. Mae ganddo hefyd M.A. mewn Ymchwil Gymdeithasol a Pholisi Cymdeithasol (Bangor), TAR mewn addysg ôl-orfodol (Prifysgol Cymru, Casnewydd), B.Th. (Aberystwyth), a Thystysgrif Sgiliau Iaith gyda Rhagoriaeth. Mae'n siaradwr Cymraeg rhugl ac mae'n ymchwilio, addysgu a goruchwylio drwy gyfrwng y Gymraeg a'r Saesneg. Mae diddordebau ymchwil Gwilym yn canolbwyntio ar dlodi, anfantais a chyrhaeddiad addysgol, yn enwedig mewn cyd-destunau gwledig a chyfrwng Cymraeg. Mae ei ddiddordebau ehangach yn cynnwys:

• cynhwysiant ac anghenion dysgu ychwanegol

• iechyd meddwl a lles plant a phobl ifanc

• llais dysgwyr a hawliau plant

• trawsnewidiadau addysgol

• cwricwlwm, asesu ac addysgu cyrhaeddiad cymysg o dan Gwricwlwm Cymru

• Ymholiad Proffesiynol

• Addysg Gymraeg a dwyieithrwydd ers datganoli

Mae hefyd yn gweithio ar iechyd, gofal cymdeithasol a gwerthuso cymunedol, gan gynnwys mynediad Cymraeg at wasanaethau. Mae ei waith yn defnyddio dulliau ansoddol a chymysg yn bennaf, ac mae wedi arwain prosiectau o ddylunio hyd at ledaenu. Fel Pennaeth neu Gyd-ymchwilydd, mae wedi sicrhau mwy na £900,000 o gyllid ymchwil. Mae effaith ymchwil Gwilym wedi siapio polisi ac ymarfer yng Nghymru yn uniongyrchol. Dyfynnwyd ei astudiaeth REAP (Re-thinking Educational Attainment and Poverty in Rural Wales, 2017), a arweiniodd fel Prif Ymchwilydd, fel rhan o'r sylfaen dystiolaeth ar gyfer Cynllun Gweithredu Addysg Wledig cyntaf Llywodraeth Cymru (2018) sy'n sicrhau mwy na £90 miliwn o gyllid Llywodraeth Cymru i ysgolion i gefnogi dysgwyr difreintiedig. Roedd hefyd yn un o rhanddeiliaid allweddol i adolygiad 2020 yr OECD Cyflawni'r Cwricwlwm Newydd i Gymru, ac yn gyd-ymgeisydd ar adolygiad Comisiynydd Plant Cymru Building Blocks: Inclusion in the Foundation Phase.

Mae Gwilym wedi arwain ac addysgu modiwlau ar draws rhaglenni israddedig, meistr a doethurol, gan gynnwys:

• y Meistr Cenedlaethol mewn Addysg (Cymru)
• yr Ed.D
• Astudiaethau Plentyndod Cynnar / Astudiaethau Plentyndod ac Ieuenctid

Ei arbenigeddau addysgu yw dulliau ymchwil, datblygu iaith, hawliau plant, rheoli ymddygiad a damcaniaethau dysgu oedolion. Mae wedi dysgu'n rhyngwladol yn Sefydliad Datblygu Rheolaeth Singapore. Mae wedi goruchwylio ymchwil meistr a doethurol ac wedi gwasanaethu fel arholwr allanol ym Mhrifysgol Caer.