Arbenigwyr TB yn galw am ailwampio'r strategaeth ar gyfer brechu moch daear yng Nghymru

Image by Andy Ballard from Pixabay

Mae gwyddonwyr yn galw am ymagwedd wedi’i thargedu ac sydd wedi'i harwain gan dystiolaeth ar gyfer brechu moch daear yng Nghymru, gan rybuddio bod bylchau sylweddol mewn gwybodaeth yn cyfyngu ar ei rôl yn y frwydr yn erbyn twbercwlosis buchol (bTB).

Mae’r polisi briffio newydd gan ymchwilwyr ym Mhrifysgol Aberystwyth, Prifysgol Caerdydd a Grŵp Polisi Cymru Cymdeithas Ecolegol Prydain yn dadlau bod angen mwy o fonitro, gwerthuso ac ymgysylltu â rhanddeiliaid i sicrhau’r effaith fwyaf posib gan raglenni brechu moch daear.

Mae brechu moch daear yn rhan o raglen ehangach Cymru i ddileu bTB. Mae ymchwil wedi dangos y gall leihau'r risg o’r haint, difrifoldeb y clefyd a heintusrwydd.

Mae astudiaethau modelu hefyd yn awgrymu y gallai brechu moch daear helpu i leihau trosglwyddiad clefydau dros amser.

Fodd bynnag, mae'r awduron yn dweud bod cwestiynau mawr yn parhau ynglŷn â faint o foch daear sy'n cael eu brechu, pa effaith y mae brechu moch daear yn ei chael ar lefelau clefydau mewn gwartheg, a sut y gellir gwella hyder mewn brechu ymhlith ffermwyr a gweithwyr proffesiynol milfeddygol.

Meddai Dr Niall McKeown, Darlithydd yn Adran y Gwyddorau Bywyd ym Mhrifysgol Aberystwyth ac Is-gadeirydd Grŵp Polisi Cymru Cymdeithas Ecolegol Prydain:

"Mae twbercwlosis buchol yn parhau i fod yn un o'r heriau iechyd anifeiliaid mwyaf sy'n wynebu Cymru, gyda chanlyniadau difrifol i ffermwyr, da byw a chymunedau gwledig.

"Ni ddylid cyflwyno brechu moch daear fel llwybr unigol i ddileu twbercwlosis buchol. Mae tystiolaeth gref bod brechiad BCG yn amddiffyn moch daear, ond mae’r dystiolaeth bod rhaglenni brechu gweithredol yn lleihau clefyd mewn gwartheg yn parhau i fod yn gyfyngedig. Mae unrhyw fudd ar lefel gwartheg yn debygol o ddibynnu ar frechu parhaus a digon helaeth ochr yn ochr â rheolaethau gwartheg effeithiol.

"Nid dim ond mwy o frechu sydd ei angen ar Gymru nawr, ond yn hytrach, brechu sy'n cael ei dargedu, ei fesur a'i werthuso'n well. Trwy gyfuno monitro genetig anfewnwthiol gydag arolygon setiau, trapiau camera a data symudiad, gallwn amcangyfrif nifer y moch daear lleol, gwirio faint o'r boblogaeth a gyrhaeddir a nodi bylchau pwysig mewn cwmpas.

"Dylai'r data cwmpas hwnnw wedyn gael ei gysylltu â mesurau aml-flwyddyn o ganlyniadau gwartheg, gan gynnwys nifer yr achosion mewn buches, hyd dadansoddiad a dychweliad. Ynghyd â chyd-gynllunio gwirioneddol sy'n cynnwys ffermwyr a milfeddygon, byddai hyn yn caniatáu i Gymru wahaniaethu rhwng cyflenwad annigonol ac effaith ymyrraeth wirioneddol gyfyngedig a dangos, yn hytrach na chymryd yn ganiataol, y cyfraniad y gall brechu moch daear ei wneud i'r rhaglen ddileu bTB ehangach."

Mae’r polisi briffio yn nodi tair blaenoriaeth ar gyfer gweithredu.

Y cyntaf o'r rhain yw gwella dealltwriaeth o boblogaethau moch daear a chwmpas brechu trwy gyfuno technegau megis arolygon setiau, trapio camera, olrhain GPS a dadansoddiad genetig.

Yr ail yw mesur yr effaith ar ganlyniadau clefydau gwartheg trwy astudiaethau hirdymor sy'n cymharu ardaloedd â chwmpas brechu uchel ag ardaloedd tebyg heb eu brechu.

Y trydydd yw cryfhau ymgysylltiad â ffermwyr a gweithwyr proffesiynol milfeddygol trwy gyfathrebu clir, tystiolaeth berthnasol leol a mwy o gyfleoedd i gyfrannu at gyflwyno’r rhaglen.

Mae'r awduron yn dadlau y byddai sylfaen gryfach o dystiolaeth yn helpu llunwyr polisi i nodi lle mae brechu yn darparu manteision, lle gall y cwmpas fod yn annigonol a sut y dylid addasu mesurau rheoli clefydau dros amser.

Maent hefyd yn pwysleisio nad yw brechu moch daear yn ddatrysiad annibynnol ac y dylai barhau i fod yn rhan o becyn ehangach o fesurau sy'n cynnwys profi gwartheg, rheolaethau symud, gwyliadwriaeth ar glefydau a gwell bioddiogelwch ar ffermydd.

Cynhyrchwyd y polisi briffio gan Grŵp Polisi Cymru Cymdeithas Ecolegol Prydain i lywio trafodaethau parhaus am ddyfodol rheoli twbercwlosis buchol yng Nghymru.

Rhannu